KIJK

Je schrikt wakker, weer die ellendige wekker. Slaapdronken rol je je bed uit. Je loopt de gang in, linksaf de trap op, door de keuken, dan door de slaapkamer van je ouders – vader ligt nog in bed, zware nacht zeker – trap af door de woonkamer en eindelijk is daar de WC. Iedere ochtend is het weer hetzelfde liedje, je moet verschrikkelijk nodig en natuurlijk zit je broertje er weer op. Dan snel door de eetkamer de trap op en aan het einde van gang de badkamer in. Alweer veel te laat. Dan maar zonder ontbijt naar school.

Organisatie

Dit is natuurlijk een volstrekt belachelijk huis. Probeer er maar eens een plattegrond van te maken. Het zal je misschien wel lukken, maar er zit geen enkele logica in. Wat het minst opvalt, als je aan huizen of andere gebouwen denkt, is misschien wel het belangrijkste: de organisatie. Hoe zit een huis in elkaar, welke kamer komt waar, en waarom? Je zou kunnen zeggen dat een architect bepaalt hoe je leeft.

Capsuletoren Tokio Japan / Kisho Kurokawa 1972 / Foto:Wikipedia

Ruimte

De organisatie is belangrijk, maar daarmee alleen red je het niet als architect. Denk maar eens aan hoe de kamers eruit zien. De woonkamer is groot, meestal de grootste kamer in het huis, en heeft vaak ook de grootste ramen. Bedenk eens hoe je woonkamer eruit zou zien als hij maar de helft zo groot zou zijn, met kleine ramen en bovendien niet hoger dan twee meter. Hoe de kamers zijn gemaakt is dus belangrijk. Hoe groot ze zijn, hoe lang, breed en hoog en welke vormen ze krijgen, het is allemaal een onderdeel van het ontwerp. Anders gezegd, de architect maakt ruimte. De architect is daarmee ook belangrijk voor hoe je je voelt in een huis.

Materialen

Buiten vallen andere dingen op. Waar het huis van gemaakt is bijvoorbeeld. Meestal is dat baksteen of beton, een enkele keer is de muur gestuukt, zodat je het niet kan zien en soms is er hout of zelfs staal gebruikt. En glas natuurlijk, al was het alleen voor de ramen. Harde materialen, sterk genoeg om twee, drie, tot soms wel tachtig verdiepingen hoog te bouwen. En toch zien ze er allemaal anders uit. Zoiets simpels als een baksteen, daar zijn zoveel verschillende soorten van: verschillende kleuren, de ene ruw, de ander glad. En ze kunnen bovendien nog eens op heel veel verschillende manieren gemetseld worden. Welke materialen er in een gebouw zitten, en hoe ze worden gebruikt, ook daarover denkt de architect na. Die bepaalt dus ook vaak wat je ziet.

Woningen in Amersfoort/ Foto: Gerard de Meijer

Opdrachtgevers en geld

Is een gebouw daarmee ook mooi of goed? Lang niet altijd natuurlijk. Soms is het zelfs ronduit saai. Dat hangt af van veel dingen. Zo is de opdrachtgever heel belangrijk. Die stelt vast wat er moet komen: woningen, kantoorgebouwen, flats, bruggen et cetera. Die bepaalt ook welke uitstraling het moet hebben: opvallend of juist niet, krachtig of heel bescheiden. Iets anders is natuurlijk het geld. Je kunt nog zoveel willen, als je het niet kan betalen komt het er niet.

Ruimte ordenen

Architectuur heeft te maken met alles wat hier genoemd is: met organisatie, ruimte, materialen, opdrachtgevers, geld en natuurlijk met architecten zelf. Bovendien is architectuur overal te vinden waar mensen wonen en werken en hun vrije tijd besteden. Het gaat verder dan alleen een gebouw: ook over hoe een stad in elkaar zit wordt nagedacht. Hoe lopen de straten, waar mag je wel en waar mag je juist niet wonen, moet een benzinestation naast een school staan of is dat misschien niet zo’n goed idee, waar komt een skatepark? Dat is stedenbouwkunde. Hetzelfde geldt opvallend genoeg ook voor het landschap. Wat wordt natuurgebied en wat niet, hoe ziet de weg eruit die er doorheen loopt, welke bomen komen er en ga zo maar door: dat is landschapsarchitectuur. Architectuur is dus meer dan alleen de gebouwen. Hoe je leeft, hoe je je voelt, wat je ziet, waar je woont, werkt en leeft, al die dingen worden beïnvloed door je omgeving, en de kans is groot dat overal wel een architect bij betrokken is geweest.

Het is maandagochtend, kwart over zeven. Je slaat de wekker uit, kleed je aan, wassen, ontbijten, mopperen (regen en wind tegen), je fiets op slot, school, bel, les. Ogenschijnlijk een gewone schooldag. Die dag ziet er opeens bijzonder uit als je bedenkt dat je in nog geen anderhalf uur tijd – van opstaan tot schoolbel – tientallen keren in aanraking bent geweest met vormgeving.

Alles is vormgegeven

Het begint bij de wekker, gevolgd door de jeans en sneakers die je aantrekt, je tandenborstel, je fiets, de verkeersborden, de school, eindigend bij de stoel die zo ontworpen is dat je zonder rugpijn de dag kunt uitzitten. Het zijn maar een paar voorbeelden van de duizenden spullen waarmee je omringd wordt. Ze zijn bedacht door grafisch ontwerpers (van magazines tot posters en van MTV-logo tot party flyer), productontwerpers (van mobieltje tot bushok en van scooter tot kaasschaaf), modeontwerpers (van shirt tot laarzen), ruimtelijk ontwerpers (van café-interieur tot expositie) en architecten (van het huis waarin je woont tot het schoolgebouw waar je elke dag zit).

ontwerp: springtime

functies

De fabrikanten van al deze producten willen op hun beurt geld verdienen, dus proberen ze beter te zijn dan hun concurrenten. Al met al kan vormgeving dus voor een fabrikant iets extra's bieden aan producten. Mensen willen immers meer geld betalen voor goed ontworpen producten. Maar er zijn ook voorbeelden te noemen waarbij vormgeving op een andere manier iets toevoegt. Zo verleiden afficheontwerpers ons tot theater- of filmbezoek, zorgt de heldere bewegwijzering op Schiphol ervoor dat je op tijd het juiste vliegtuig haalt, behoudt Edgar Davids het overzicht op het veld dankzij een high tech sportbril en is www.spacesoup.nl een aantrekkelijke en gebruiksvriendelijke site geworden, omdat de desbetreffende webdesigner heel goed heeft nagedacht over ‘functie' en ‘vorm'.

Het beroep

Elke ontwerper - van modeontwerper via verpakkingsontwerper tot binnenhuisarchitect - houdt zich in essentie bezig met functie en vorm. Als een jurk slecht gemaakt is (functie), verkoopt hij niet. Als een jeans er niet trendy uitziet (vorm), verkoopt hij ook niet. Logisch dus dat een ontwerper op school leert - of dat nou de Design Academy in Eindhoven is, de Modeacademie in Arnhem of de Technische Universiteit in Delft - hoe vorm en functie elkaar kunnen versterken. Weet daarom: als je een, zoals dat heet, ‘toegepast' ontwerper wilt worden, dan moet je creatief, praktisch en dienstbaar ingesteld zijn. Voel je je aangesproken? Dan kun je met Spacesoup alvast proeven aan het ontwerpvak. In de spaceguide vind je adressen van verschillende opleidingen, die je opleiden tot ontwerper. En wie weet rijden scholieren over tien jaar wel op een door jou ontworpen fiets...